Sommige spreektaal wordt zo vaak gebezigd dat het de meesten nauwelijks meer opvalt dat het uitzonderlijk lelijk taalgebruik is. Ik stoor me altijd zeer aan zinnen als "Ik weet niet hoe of hij heet".
Als je zegt "Ik weet niet hoe of hij heet", dan zeg je eigenlijk "Ik weet niet hoe heet, of hij heet". Je weet dus niet hoe heet het is, of hij heeft een naam. Wat bedoel je nu eigenlijk? De enige consistentie in deze uitspraak is "ik weet niet" en dat zegt mij genoeg over degene die het zegt.
Het kan nog erger. We zijn het Nederlands toch aan het verkrachten, dus doe er maar een schepje bovenop met de tergende uitspraak "Ik weet niet hoe of dat hij heet". Als je dit zegt, dan bedoel je eigenlijk "Ik weet niet hoe hij heet, of dat hij heet". Je weet dus niet wat zijn naam is, maar ook niet of hij xc3xbcberhaupt wel een naam heeft. Het domheidsgehalte neemt evenredig toe met het aantal voegwoorden dat aan de zin wordt toegevoegd.
Taaladvies.net noemt dit taalgebruik eufemistisch informeel, geen standaardtaal en onverzorgd. Me dunkt. De lijst met ergerlijke combinaties van of en dat is bijna oneindig:
ik weet niet waar of dat is
Ik weet niet wat dat hij doet
Hij vertelde waarom of dat hij het wilde doen
enzovoort
Waar of dat hoe of dat is ontstaan, of hoe of dat dat heeft kunnen ontstaan weet ik niet, maar ik weet wel dat aan het gebruik hiervan snel een einde moet komen. Hoe of dat dat moet weet ik niet, maar wat of dat misschien helpt is een score van 9 op de irrischaal.
Oh ja, dit vind ook altijd zo verschrikkelijk. Mijn schoonouders wonen in Zeeland en daar doen ze dat heel erg. Ik erger me in ieder geval altijd groen en geel als ik daar ben!
Doorslaand op de irrischaal is wat mij betreft het kort uitgestoten “want?” op momenten dat jouw verhaal aanleiding is om te willen weten waarom iets zo is. NIET! MEER DOEN SVP!
De eerste voorbeeld zin moet denk ik met een hoofdletter beginnen en in de tweede ben je denk ik “of” vergeten
Ik begrijp dat dit feitelijk incorrect nederlands is maar ik vind het binnen de grenzen van het “kleurrijk taalgebruik”.
Gegroet,
Vinz.
‘Hoe of dat’ zou eufemistisch informeel zijn, maar ik heb zo’n vermoeden dat degenen die dit zeggen juist denken formeel taalgebruik te bezigen. Soms denkt men dat je uitspraak, door er zoveel mogelijk woorden tussen te proppen, ineens deftig wordt. Zie het gebruik van overbodige woorden als: een stukje, soort van, ik doe niet op je voorstel ingaan, etc.
Alsof dit soort overbodige toevoegingen meer gewicht aan het gesprokene geeft? Ik doe ook maar een gokje, maar soms trekken mensen zulke serieuze gezichten bij dit soort uitspraken dat ze waarschijnlijk denken heel formeel te zijn
@Vincent: maar dan wel rijk aan lelijke kleuren
@Jolien: “hoe of dat” klinkt mij niet formeel in de oren, maar eerder onverschillig tegenover taalgebruik (onverzorgd zoals taaladvies.net het noemt). Ik ben wel met je eens dat in formele taal veel overbodige woorden en uitdrukkingen voorkomen, maar dan clichxc3xa9s en dure woorden.
Wat ook heel erg is: het moppige gebruik van zelfbouwwoorden als ‘domheidsgehalte’, ‘sufheidsfactor’ en ‘onnozelheidsquotient’.
Ik vond ‘domheidsgehalte’ wel aardig, maar dat komt natuurlijk omdat ik het zelf geschreven heb
Overigens vind ik ‘sufheidsfactor’ en ‘onnozelheidsquotixc3xabnt’ ook wel moppig.
Taaladvies.nl is erg soepel, vind ik. Daar wordt de combinatie ‘ondanks dat’ ook niet veroordeeld, ook al staat erbij dat ‘hoewel’ de voorkeur verdient. In mijn optiek is ‘ondanks dat’ gewoon fout, omdat na ondanks een zelfstandig naamwoord moet volgen: ondanks de regen. Maar ik ben kennelijk streng.
Overigens heb ik op mijn weblog een uitdrukking genomineerd voor een veroordeling op Irritaal. Ik had ‘m hier nog niet gesignaleerd, maar misschien is het me ontgaan. Wat vind je van zo’n voorstel tot nominatie?
Dag Lucy, ik ben blij met alle nominaties, suggesties en aanvullingen. Dus kom maar op! Ik heb “een beslissing maken” en “doe jij even opruimen?” ook op mijn lijst gezet. Hoe en wanneer ik erover schrijf is uiteraard geheel aan mij…
Nog zoiets:
Het werkwoord kunnen.
Ik hoor heel vaak “je kan”, terwijl het toch echt “je kunt” is. Hetzelfde geldt voor willen en zullen.
Waren die rijtjes werkwoorden op school zo moeilijk?
Dag Ben,
Je weet het leuk te verwoorden. Ik moest erg lachen om deze post. Op mijn werk kom ik dat ook erg vaak tegen en was me er nauwelijks bewust van dat dit taalgebruik foutief is. Maar jouw uitleg is erg verhelderend.
Bedankt!
Gsorsnoi (of hoe of hij ook heet)
Toen ik klein was hoorde ik dat taalgebruik ooit in een liedje en vroeg ik aan mijn ouders wat ermee bedoeld werd, want ik nam dingen vaak heel letterlijk.
@loes: ik ken het ook uit een versje uit de lagere school
“en als je hem vraagt hoe OF het eten was….”
Ik vond het toen al stom.
Wat een feest van herkenning!
Ben, ik vind het heerlijk om je teksten te lezen. Helaas moet ik toegeven dat ze soms voor mij leerzaam zijn. Helaas, omdat ik mijzelf reken tot de taalpuristen en mezelf niet graag betrap op het maken van taalfouten…
Wat ik zelf heel irritant vind is het foutief gebruik van alledaagse woorden. Gaspendaal, indentificatiebewijs, complet, kom je naar het avondeten nog even langs. Het verbaast mij hoe vaak ik deze domme fouten hoor en lees. Ik ben een behoorlijke eeltlaag aan het kweken op mijn tenen door het veelvuldig krommen ervan!
Heel herkenbaar inderdaad Alissa! Miniumloon is er ook zo eentje.
‘Na aanleiding van’ valt mij steeds meer op, en ook ‘kijk is uit’ als bedoeld wordt ‘kijk eens uit’. Er zijn al heel veel mensen die echt denken dat het ‘kijk is uit’ moet zijn.
Let maar eens op de Nederlandstalige (pop)muziek, daar komt elke “hoe of” constructie voorbij. Lelijk.
Het is wel erg slordig, dat in een artikel over taalfouten “Me dunkt.” als losse zin staat. In die zin ontbreekt het onderwerp.
In het programma 1 tegen 100 heeft Caroline Tensen zo juist haar record van 18 x OK-zeggen ruimschoots gebroken.Ze kwam uit op 27 keer! Zij krijgt van mij hiervoor de PIA ( Prestigieuze Irritatie Award ).
@Rik: waarom slordig?
@Rik: sorry, ik keek niet goed: ik bedoelde: @Martin Baselier: waarom slordig?
Dit taalgebruik komt af en toe voor bij Dick Bruna. Ik voel me bejaard als ik het voorlees.